W czerwcu-sierpniu 2025 roku „Nasz Wybir” wraz z partnerami z Czech i Słowacji zrealizował trzymiesięczny projekt mający na celu demaskowanie fejków na temat Ukrainy i ukraińskich uchodźców. W tym czasie udało nam się opublikować około 80 materiałów obalających manipulacje i ukazujących, jak narracje dezinformacyjne dyskredytują Ukrainę i prowokują napięcia między Ukraińcami a miejscową ludnością. Wyniki projektu zebrano w raporcie.
Projekt „Walka z dezinformacją o ukraińskich uchodźcach w krajach Grupy Wyszehradzkiej” trwał od czerwca do sierpnia 2025 roku i był realizowany wspólnie przez portale „Nasz Wybir” (Warszawa), ProUA (Praga) i „Nowyny zi Slowaczczyny” (novyny.sme.sk) (Bratysława). W tym czasie opublikowano 12 biuletynów, które zawierały 77 wiadomości: 29 z Polski, 23 ze Słowacji i 25 z Czech.
Doświadczenia lata 2025 roku pokazały, że dezinformacja na temat Ukrainy w Polsce, Czechach i na Słowacji nie ogranicza się do odosobnionych fejków. To zjawisko systemowe, które wpływa na politykę, gospodarkę, kwestie społeczne i pamięć historyczną, mieszając fikcję z manipulacyjnym traktowaniem faktów.
Kluczowymi kierunkami, w ramach których szerzyła się dezinformacja, były:
- Aktywne dyskredytowanie ukraińskiego rządu, armii i społeczeństwa, co bezpośrednio powiela przekazy Kremla o „korupcji” i „niezdolności” Ukrainy do istnienia jako niepodległego państwa.
- Kreowanie wizerunku ukraińskich uchodźców jako „ciężaru” i „grupy uprzywilejowanej”, co stwarza podłoże napięć społecznych i konfliktów pomiędzy miejscową ludnością a Ukraińcami.
- Kształtowanie negatywnego wizerunku Ukraińców jako zagrożenia przestępczego, społecznego i politycznego, z uwzględnieniem lokalnych leków i incydentów.
- Manipulacje pamięcią historyczną i symbolami, mające na celu podważenie solidarności między Ukraińcami a sąsiednimi narodami.
- Rozpowszechnianie otwartej propagandy rosyjskiej przez lokalnych prorosyjskich polityków i media, podsycające nastroje izolacjonistyczne i wątpliwości co do wspierania Ukrainy.
- Wykorzystanie żartów i materiałów satyrycznych jako narzędzi manipulacji, co wskazuje na elastyczność i zdolność adaptacji strategii dezinformacyjnych.
W każdym kraju narracje te miały lokalne uwarunkowania: w Polsce – zaszłości historyczne; w Czechach – obawy społeczno-ekonomiczne; na Słowacji – niestabilność polityczną i skłonność do teorii spiskowych. Jednocześnie wiele fejków „wędrowało” między krajami – na przykład wymysły, że Ukraina „nie przyjmuje ciał poległych żołnierzy” lub że produkty z kodem kreskowym 482 są „szkodliwe”.
Część dezinformacji wykraczała poza kwestię uchodźców i miała szerszy – antyeuropejski podtekst. Jej głównym celem było osłabienie poparcia dla Ukrainy, podzielenie społeczeństw i podważenie jedności Unii Europejskiej.
Kampanie te nie były przypadkowe ani lokalne. Nasilały się przed wyborami, wykorzystywały sieci społecznościowe i sztuczną inteligencję, spotykając się z odzewem wśród skrajnych sił politycznych. Pogorszenie nastawienia do Ukraińców w Polsce, Czechach i na Słowacji wskazuje, że dezinformacja przynajmniej częściowo osiągnęła swój cel.
Należy podkreślić: antyukraińska dezinformacja w krajach Grupy Wyszehradzkiej jest częścią szerszej rosyjskiej wojny informacyjnej przeciwko Ukrainie i jej sojusznikom. Potwierdzają to raporty rządowe z Polski i Czech, które wskazują na systemowy i zorganizowany charakter kremlowskich manipulacji.
Nie należy jednak automatycznie przypisywać wszystkich fejków Moskwie. Często były one rozpowszechniane przez lokalnych polityków lub anonimowe konta, realizujące własne interesy – wyborcze, gospodarcze czy wizerunkowe. Fakt, że te przekazy pokrywały się z narracją Kremla i faktycznie ją wzmacniały, pokazuje jedynie, jak elastycznie rosyjska dezinformacja potrafi wkomponować się w lokalny kontekst.
Pod linkiem publikujemy pełny analityczny raport rezultatów projektu.
Projekt współfinansowany przez rządy Czech, Węgier, Polski i Słowacji w ramach grantów Grupy Wyszehradzkiej z Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego. Misją funduszu jest wspieranie idei zrównoważonej współpracy regionalnej w Europie Środkowej.
Projekt realizowany wspólnie przez portale „Nasz Wybór” (Warszawa), ProUA (Praga) i „Nowyny zi Słowaczczyny” – novyny.sme.sk (Bratysława).